تخت جمشید | تاریخچه، معماری و تصاویر

تخت جمشید یا پارسه (Persepolis) پایتخت باستانی شاهان هخامنشی در ایران بوده است. تخت جمشید در 50 کیلومتری شهر شیراز، استان فارس و در منطقۀ جنوب غربی ایران قرار دارد. این مکان تاریخی در هم‌ریزیِ دو رود پلوار و کُر واقع شده است. در سال 1979 میلادی تخت جمشید توسط یونسکو به‌عنوان میراث جهانی شناخته شد.

تخت جمشید

تاریخچه و مشخصات

این مکان تراس بزرگی دارد که سمت شرقی آن مجاور کوه رحمت است. سه سمت دیگر تراس دیوارهای محافظی داشته که هرکدام ارتفاع‌ متفاوتی دارند (4 تا 12 متر). در سمت غربی بر فراز 111 پلۀ سنگی‌ِ کوتاهِ، پلکان دوگانۀ باشکوهی قرار دارد که به سطح بالایی تخت جمشید منتهی می‌شود. بر روی تراس خرابه‌های برخی از ساختمان‌های بزرگ قرار دارند که همگی از سنگی تیره و طوسی‌رنگِ کوه مجاور ساخته شده‌اند (معمولاً این سنگ به شکل مرمر جلا داده می‌شود.) سنگ این کوه با دقت بالایی به تکه‌های بزرگی برش داده شده است که بدون ملات روی زمین قرار گرفته‌اند. بسیاری از این سنگ‌ها هنوز در سر جای خود قرار دارند. ستون‌های عظیم تخت جمشید نیز بسیار جلب‌توجه می‌کنند؛ 13 ستون که همچنان ایستاده‌اند و در داخل تالار تماشاگرانِ داریوش یکم قرار دارند. این تالار با نام آپادانا شناخته می‌شود که تالار ساخته شده توسط داریوش در شهر شوش نیز همین نام را دارد. دو ستونِ سرپای دیگر وجود دارند که در قسمتِ ورودیِ تالار خَشایارشای بزرگ قرار دارند و تکه‌های شکستۀ ستون سوم نیز جمع شده و دوباره سر هم شده است.

در سال 1933 میلادی، دو سری بشقاب طلا و نقره که سه نوع خط میخی را شامل می‌شدند – خط میخی فارسی باستان، خطی میخی عیلامی و خط میخی بابلی – در قسمت بُنِ تالار تماشاگران داریوش کشف شدند. کتیبه‌های کنده‌کاری‌شده بر روی سنگ نشان می‌دهند که ساختمان‌های گوناگون هرکدام به کدام‌یک از شاهان – داریوش یکم، خشایارشای یکم و اردشیر سوم – تعلق داشته‌اند. قدیمی‌ترین کتیبه مربوط به دعای معروف داریوش است که بر روی دیوار جنوبی قرار دارد: «خداوند این کشور را از دشمن – از خشک‌سالی – از دروغ محفوظ دارد.» برجسته‌کاری‌های فراوانی از مقاماتِ پارسی، مادی و عیلامی در تخت جمشید وجود دارد و 23 منظره که توسط درختان سرو از هم جدا شده‌اند که هرکدام نمایندۀ نقاط دور امپراتوری را به تصویر می‌کشند که توسط یک فرد پارسی یا مادی رهبری می‌شده‌اند. این افراد در فستیوالی ملی به نام اعتدال بهاری هدایایی را به پادشاه تقدیم می‌کردند.

در پشت تخت جمشید سه آرامگاه در کوه‌پایه قرار دارد. ساختمان‌های این سه آرامگاه که یکی از آن‌ها کامل نیست، با برجسته‌کاری‌های فراوانی آراسته شده‌اند. اگر مسیر شمال شرقی را 13 کیلومتر به سمت شمال بروید، روبه‌روی رود پلوار، به دیوارِ سنگیِ عمودی می‌رسید که در داخل آن چهار مقبرۀ مشابه تراشیده شده‌اند و ارتفاع قابل‌توجهی از تهِ دره دارند. این مکان نقش رستم نام دارد که این نام به کنده‌کاری‌های دورۀ ساسانیان در زیر قبرها مربوط است که آن زمان تصور می‌شد این کنده‌کاری‌ها تجسمِ شخصیت اسطوره‌ای رستم‌اند. شاید بتوان از کنده‌کاری‌های روی قبرها استنباط کرد که این مقبره‌ها به شاهان هخامنشی تعلق دارد. یکی از کنده‌کاری نشان می‌دهد که قبر متعلق به داریوش یکم، پسرِ ویشتاسپ است. بر اساس نوشته‌های کتزیاس، تاریخدان یونانی، این مقبره در لبۀ پرتگاهی قرار داشته است و تنها راه دستیابی به آن آویزان شدن از طناب بوده است. سه مقبرۀ دیگر در نقش رستم احتمالاً به خشایارشای یکم، اردشیر یکم و داریوش دوم تعلق دارند. دو قبر تکمیل شده در پشت تخت جمشید نیز احتمالاً به اردشیر دوم و اردشیر سوم تعلق دارند. قبر ناتمام شاید برای آرسس باشد که نهایتاً دو سال حکومت کرد. البته بیشتر احتمال می‌رود که قبر متعلق به داریوش سوم باشد؛ آخرین پادشاه هخامنشیان که توسط اسکندر بزرگ سرنگون شد.

در پای نقش رستم، در مسیرِ قسمت جلویی پرتگاه، ساختمانی مربعی وجود دارد که با نام کعبۀ زرتشت شناخته می‌شود. این ساختمان که تقریباً 12 متر ارتفاع و 7 متر مساحت دارد، احتمالاً در نیمۀ اول قرن ششم د.م ساخته شده است؛ البته کنده‌کاری‌های فراوانی از دوره‌های تاریخی بعدی بر روی این ساختمان دیده می‌شود. اگرچه ساختمان ازنظر زبان‌شناختی توجه زیادی را به خود جلب می‌کند، اما هدفِ اصلی از ساخت آن مشخص نیست. ممکن است این ساختمان مقبرۀ خانوادۀ سلطنتی هخامنشیان بوده یا نوعی محراب برای الهه آناهیتا بوده باشد.

تصاویر تخت جمشید

تخت جمشید تخت جمشید تخت جمشید

منبع: britannica.com

نوشته شده در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۸ توسط سیروگشت با موضوع جاذبه های توریستی
تبلیغات چپ