منار جام | موقعیت مکانی، تاریخچه و تصاویر

منار جام سازه‌ای با ارتفاع 65 متر است که ساخت آن به قرن دوازدهم برمی‌گردد. این برج پوشش آجری داشته و قسمت بالایی آن کتیبه‌ای قرار دارد که بر روی کاشی‌ای آبی‌رنگ درج شده است. از ویژگی‌های قابل‌توجه منار جام می‌توان به کیفیت معماری و زینت آن اشاره کرد که اوجِ معماریِ سنتی و هنریِ منطقه را به نمایش می‌گذارد. این برج در کنار رودی عمیق و در مجاورت چندین کوه در ولایت غورِ افغانستان قرار دارد.

منار جام

نگاه اجمالی

منار جام 1900 متر بالاتر از سطح دریا بوده و به دور از هر شهری در میان دره‌ای قرار دارد که در نزدیکی تقاطع رودخانه هری‌رود و رود جام در فاصلۀ 215 کیلومتریِ شرق هرات واقع شده است. این برج 65 متر ارتفاع داشته و پایه‌ای هشت‌ضلعی با 9 متر قطر دارد که بدنۀ استوانه‌ای آن از آجرهای نسوز ساخته شده است.

منار جام در سال 1194 میلادی توسط سلطان غیاث‌الدین غوری (1153-1203) ساخته شد. استقرار این برج احتمالاً نقطۀ آغاز ساخت شهر باستانی فیروزکوه در این منطقه بوده که گفته می‌شود پایتخت تابستانی دودمان غوریان بوده است.

از آثار باقی‌مانده در اطراف منار جام می‌توان به مجموعه‌ای از سنگ‌ها با کنده‌کاری‌های عبری که به قرن‌های یازده تا دوازدهم مربوط هستند اشاره کرد. همچنین آثاری از قلعه‌ها و برج‌های دوران غوریان در سواحل رودهای هری و منار به چشم می‌خورند.

منار جام یکی از معدود آثار تاریخیِ این منطقه است که به‌خوبی حفظ شده و خلاقیتِ هنریِ بی‌نظیر و خبرگی طراحیِ سازه در دوران قدیم را به نمایش می‌گذارد. معماری و تزئین این برج از منظر تاریخِ هنر فوق‌العاده است و عناصری از توسعه‌های اولیه در این منطقه را به نمایش می‌گذارد که اثر قابل‌توجهی بر معماریِ این ناحیه در سال‌های بعد داشته است. این سازۀ زیبا و سربلند نمونه‌ای خارق‌العاده از معماری و آرایش دوران اسلامی در آسیای مرکزی بوده و نقش مهمی در اشاعۀ این سبک از معماری به مناطق دیگر نظیر هند داشته است. قطب منار برجی در دهلی است که معماری و طراحی آن به‌طور واضح از منار جام الهام گرفته است. ساخت این برج در سال 1202 آغاز شد و در اوایل قرن چهاردهم به پایان رسید.

منار جام

استحکام منار جام

اگرچه این برج حدوداً 800 سال پیش ساخته شده، اما هیچ بازسازی یا ترمیم جامعی در این ناحیه انجام نشده است. اولین آثار باستانی باقیمانده در این منطقه در سال 1957 بررسی و ثبت شدند. بررسی‌ها و مطالعات بعدی تنها به‌منظور مستحکم سازی پایۀ منار جام انجام گرفته‌اند. بنابراین همچنان آثار باستانی و کشف‌نشده در این منطقه و در اطراف برج وجود دارند.

منار جام در نزدیکی رودخانه قرار دارد و به همین دلیل خطر آسیب دیدن آن بالا است. با گذر زمان و فرسایش خاک، آب رودخانه هری‌رود بخشی از ساحل خود را خراب کرده و به سمت این برج پیشروی کرده است. همچنین در فصل‌های بارانی آب رودخانه بالاتر می‌آید و خطر آسیب دیدن این سازۀ تاریخی را بیش‌ازپیش افزایش می‌دهد. با توجه به بررسی کارشناسان در سال 1971، فرسایش خاک باعث شده تا این برج کمی به سمت هری‌رود مایل شود.

نوشته‌های کنده‌کاری‌شده

همان‌طور که گفته شد این برج هشت ضلع دارد و نوشته‌های گوناگونی بر روی اضلاع منار جام دیده می‌شود. در بخشی از این برج نوشته‌ای را می‌بینیم که درواقع جزء 19 قرآن بوده و از سوره مریم انتخاب شده است. سایر نوشته‌های برج ازاین‌قرارند: شهادتین (کتیبه اول)؛ آیۀ قرآن (کتیبه دوم)؛ نوشتۀ کوفی (کتیبه سوم).

اصالت

اصالت این سازه و آثار اطراف آن کاملاً اثبات‌ شده‌اند. منار جام همیشه از نظر کارشناسان و متخصصان به‌عنوان شاهکار معماری و تزیین شناخته می‌شود و حقیقتاً اثری هنری و بی‌نظیر است. کنده‌کاری‌های سازه ثابت می‌کنند که این برج توسط مردمان قدیم ساخته شده و همچنین نشانگر تاریخچۀ غنی آن هستند. در این منطقه هیچ‌وقت پروژه‌های بازسازی یا ترمیمِ جامع انجام نشده است.

تصاویر منار جام

منار جام منار جام

منبع: whc.unesco.org

نوشته شده در ۲۰ مرداد ۱۳۹۸ توسط سیروگشت با موضوع جاذبه های توریستی
تبلیغات چپ